

Jak projektować programy nauczania oparte na kompetencjach kluczowych?
Program nauczania oparty na kompetencjach kluczowych powinien odchodzić od koncentrowania się wyłącznie na tym, czego uczeń ma się nauczyć, na rzecz tego, co będzie potrafił zrobić dzięki zdobytej wiedzy, umiejętnościom i doświadczeniom. W edukacji językowej szczególnie ważne jest łączenie nauki języka z rozwojem kompetencji potrzebnych uczniowi także poza lekcją języka obcego.
Można przyjąć następujący sposób projektowania programu:
- Zacząć od kompetencji, a nie od treści.
Najpierw należy określić, jakie kompetencje uczeń ma rozwijać, a dopiero potem dobrać treści, zadania i metody pracy. W edukacji językowej mogą to być m.in. kompetencje językowe, wielojęzyczność, kompetencje cyfrowe, matematyczne i przyrodnicze, osobiste i społeczne, obywatelskie, przedsiębiorcze oraz związane ze świadomością kulturową. - Formułować cele jako konkretne działania ucznia.
Zamiast zapisu „uczeń zna słownictwo dotyczące podróży” warto zaplanować: „uczeń potrafi zaplanować podróż, wyszukać informacje, porównać oferty i przedstawić swój wybór”. Dzięki temu wiedza staje się narzędziem do działania. - Łączyć różne kompetencje w jednym zadaniu.
Dobre zadanie nie rozwija tylko jednej umiejętności. Na przykład projekt „Planujemy podróż” może jednocześnie rozwijać:- kompetencje językowe – komunikowanie się i tworzenie wypowiedzi,
- kompetencje cyfrowe – wyszukiwanie i krytyczna ocena informacji,
- kompetencje matematyczne – obliczanie kosztów,
- kompetencje społeczne – współpracę,
- kompetencje przedsiębiorcze – planowanie i podejmowanie decyzji,
- kompetencje kulturowe – poznawanie innych krajów.
- Projektować program wokół aktywności ucznia.
Warto przewidzieć projekty, zadania problemowe, debaty, symulacje, pracę zespołową, działania twórcze, analizowanie informacji, prezentacje czy działania międzykulturowe. Materiał na stronie wskazuje właśnie takie aktywności jako przykłady rozwijania kompetencji. - Uwzględnić kompetencje cyfrowe jako element procesu, a nie osobny temat.
Uczeń powinien nie tylko „uczyć się o technologii”, ale wykorzystywać ją do wyszukiwania informacji, komunikowania się, tworzenia treści, realizowania projektów i krytycznej oceny źródeł internetowych. - Włączać ucznia w planowanie i podejmowanie decyzji.
Program powinien tworzyć sytuacje, w których uczeń może wybierać, planować, rozwiązywać problemy, oceniać własną pracę i brać odpowiedzialność za efekt. W ten sposób rozwijane są m.in. samoregulacja, współpraca, refleksja nad własnym uczeniem się i kompetencje przedsiębiorcze. - Uwzględnić kontekst społeczny i kulturowy.
Nauka języka powinna prowadzić do rozumienia innych kultur, rozwijania otwartości, szacunku dla różnorodności i umiejętności funkcjonowania w środowisku wielojęzycznym i wielokulturowym. Dobrym rozwiązaniem są projekty międzykulturowe, analiza materiałów autentycznych czy współpraca z uczniami z innych krajów. - Zaplanować ocenianie kompetencji.
Jeżeli program zakłada rozwój kompetencji, należy sprawdzać nie tylko wiedzę, ale również umiejętność jej zastosowania. Warto więc wykorzystywać samoocenę, ocenę koleżeńską, portfolio, projekty, prezentacje, zadania praktyczne i refleksję ucznia.
Najprostszy schemat projektowania programu
KOMPETENCJA – CEL – SYTUACJA/ZADANIE – DZIAŁANIE UCZNIA – PRODUKT/EFEKT – REFLEKSJA I OCENA
Przykład:
Kompetencja: kompetencje cyfrowe + językowe + społeczne
Cel: uczeń potrafi wyszukać i ocenić informacje w języku obcym
Zadanie: zaplanowanie weekendowego wyjazdu
Działanie: uczniowie pracują w grupach, wyszukują informacje, porównują możliwości i podejmują decyzje
Efekt: prezentacja planu wyjazdu
Refleksja: co udało mi się zrobić, czego nauczyłem się od innych, jak oceniam swoją pracę?
Najważniejsza zasada: program oparty na kompetencjach nie powinien być kolejną listą kompetencji dopisaną do tradycyjnego programu. Kompetencje powinny organizować dobór celów, treści, metod, aktywności ucznia i sposobów oceniania.
W przypadku języka obcego oznacza to szczególnie mocne przejście „od nauki języka do używania języka w działaniu” – w komunikacji, projektach, rozwiązywaniu problemów, współpracy, pracy z informacją i sytuacjach zbliżonych do rzeczywistego życia.
